مقدمه‌

در این کارگاه آموزشی شما در باره تغییر رفتار ، و یا اصول و شیوه‌هایی که برای درک و تغییر رفتار انسان استفاده می‌شوند ، مطالبی خواهید آموخت . شیوه‌های تغییر رفتار به اشکال مختلف ارائه می‌شوند که هر کدام بر جنبه‌ای از رفتار انسان تاکید دارند. از آنجا که تغییر رفتار به رفتار و تغییر آن توجه دارد ،‌شایسته است که بحث خود را با رفتار شروع کنیم .

تعریف رفتار
رفتار انسان موضوع مورد بحث در تغییر رفتار است . ویژگیهایی که بر اساس آن رفتار تعریف می‌شوند از این قرار است :
آآنجه که افراد انجام می‌دهند یا بیان می‌نمایند رفتار نام دارد . رفتار اعمال فرد را در بر می‌گیرد و بر همین اساس یک ویژگی ایستای فرد نیست .
مثال : خشمگین است = نامگذاری رفتار است نه شناسایی رفتار . درحالیکه اگر بتوانید آنچه را که فرد هنگامی‌که خشمگین است ، بیان می‌کند و یا انجام می‌دهد ، شناسایی کنید ، آنگاه رفتار را تعریف کرده‌اید .مثال : “علی سر خواهرش فریاد کشید ، به اتاقش رفت و در را محکم به هم کوبید “. این مورد توصیف رفتاری است که ممکن است خشم نامگذاری شود .
رفتار یک یا چند بعد دارد که قابل اندازه گیری است .از قبیل : فراوانی یا تعداد دفعات وقوع یک رفتار ، تداوم یا مدت زمان انجام رفتار ، شدت رفتار یا نیروی فیزیکی در گیر در رفتار ، که همه این موارد ابعاد فیزیکی رفتار نام داشته و قابل اندازه‌گیری هستند.
رفتار می‌تواند به وسیله فرد دخیل در رفتار و یا دیگران مشاهده ، توصیف و ثبت گردد.
رفتار بر محیط از جمله محیط فیزیکی و یا محیط اجتماعی ( آنچه که دیگران و یا خود انجام می‌دهیم ) تاثیر می‌گذارد .گاهی اثر رفتار بر محیط آشکار است ، مثال : وقتی کلید برق را می‌زنید و لامپ روشن می‌شود . و یا وقتی دانش آموز دست خود را بالا می‌برد و معلم او را دعوت به صحبت کردن می‌کند. اما در بعضی مواقع اثر رفتار بر محیط آشکار نیست و فقط بر شخصی که در وقوع رفتار دخیل است تاثیر می‌گذارد. مثال : احساسات و افکار درونی فرد.
رفتار پدیده‌ای قانونمند است . بدین معنا که وقوع رفتار به طور نظام مند تحت تاثیر رویدادهای محیطی قرار می‌گیرد .مثلا ،گریه کودک زمانی که مادر او را در آغوش می‌گیرد کم می‌شود و وقتی او را به زمین می‌گذارد زیاد می‌شو . نتیجه می‌گیریم بین گریه کودک و بغل
شدن توسط مادر ارتباط کنشی وجود دارد .
رفتار ممکن است آشکارو یا پنهان باشد . رفتار آشکار، عمل فردیاست که توسط شخص دیگری به غیر از خود فردی که در رفتار دخیل است ، قابل مشاهده و ثبت باشد . در صورتیکه رفتار پنهان را که رویدادهای خصوصی نیز نامیده می‌شوند(اسکینر ۱۹۷۴) دیگران نمی‌توانند مشاهده کنند . برای مثال ، فکر کردن ،‌ رفتاری پنهان است .ُُُ مبحث تغییر رفتار بیشتر به رفتارهای آشکار و یا قابل مشاهده توجه دارد .

تعریف تغییر رفتار
تغییر رفتار حوزه‌ای از روانشناسی است که به تحلیل و تغییر رفتار انسانی می‌پردازد.
ý تحلیل به معنی شناسایی ارتباط کنشی بین محیط و رفتار خاص است تا دلیل وقوع رفتار را درک یا تعیین کنیم چرا چنین رفتاری از فرد سرزده است .
ý تغییر به معنی شیوه‌های پیشرفته و کاملی برای کمک به مردم به منظور اصلاح رفتارشان است . این تغییر شامل تغییر رویدادهای محیطی به منظور تاثیر بر رفتار است .
ý متخصصان از شیوه‌های تغییر رفتار برای کمک به افراد ، برای تغییر رفتارهای اجتماعی معنادار ،‌با هدف بهبود بخشیدن به برخی جنبه‌های زندگی آنها استفاده می‌کنند .

ویژگیهای تغییر رفتار
تاکید بر رفتار .به این معنی که افراط یا نارسایی رفتار ممکن است برای تغییر با شیوه‌های تغییر رفتار مورد هدف باشند .به عبارتی شیوه‌های تغییر رفتار برای تغییر رفتار طراحی شده‌اند و برای تغییر ویژگیهای فردی به کار نمی‌روند .مثال: شیوه‌های تغییر رفتار برای تغییر رفتار درخودماندگی (autism) به کار نمی‌رود . بلکه روشهای تغییر رفتار در مورد تغییر رفتارهای مشکل‌آفرینی به کار می‌رود که از یک فرد اوتیستیک سر می‌زند.
شیوه‌های تغییر رفتار بر اساس اصول رفتاری نشات گرفته از تحقیقات علمی بنا نهاده شده است . مطالعه علمی رفتار بشر را ، تحلیل آزمایشی رفتار بشر یا تحلیل رفتار به کار بسته می‌نامند (بائرو همکاران ۱۹۶۸) . شیوه‌های تغییر رفتار بر اساس تحقیق در تحلیل رفتار به کار بسته‌ای بنیان شده که بیش از ۴۰ سال اجرا شده است .
تاکید بر رویدادهای جاری محیطی ، تغییر رفتار شامل ارزیابی و تغییر رویدادهای جاری محیطی است که از نظر کنشی با رفتار مرتبط است . رفتار انسان را رویدادهایی در محیط کنترل می‌کنند و هدف تغییر رفتار ، شناسایی آن رویدادهاست . زمانی که این متغیرهای مهارکننده شناسایی شوند ، آنها را دگرگون می‌کنند تا رفتار را تغییر دهند .
بعضی اوقات برچسبی را که به رفتار زده می‌شود به اشتباه علت وقوع رفتار می‌شناسند . برای مثال فردی ممکن است این چنین اظهار کند که یک کودک ” درخودمانده ” رفتارهای مشکل آفرین ( از قبیل جیغ زدن ، به خود آسیب رساندن ، و امتناع از انجام دستوراها ) از خود بروز می‌دهد به این دلیل که ” درخودمانده” است . به عبارت دیگر شخص به این نکته اشاره می‌کند که درخودماندگی سبب می‌شود ، کودک چنین رفتارهایی از خود بروز دهد . به هر حال ، درخودماندگی برچسبی است که الگوی رفتاری‌ای را که کودک از خود بروز می‌دهد ، توصیف می‌کند .از آنجا که برچسب زده شده بر رفتار ، به صورت پدیده یا رویدادی فیزیکی وجود ندارد ، پس نمی‌تواند علت بروز رفتار محسوب شود ،‌در نتیجه ،‌علل بروز رفتار را باید در محیط جستجو کرد .
توصیف دقیق شیوه‌های تغییر رفتار . شیوه‌های تغییر رفتار شامل تغییرات خاصی در رویدادهای محیطی است که به طور کنشی با رفتار مرتبط هستند .برای مؤثر واقع شدن شیوه‌های تغییر رفتار ، باید تغییرات خاصی نیز در رویدادهای محیطی رخ دهد .
راه حل اجرا شده توسط اشخاص در زندگی روزمره .توصیف دقیق شیوه‌های تغییر رفتار و نظارت تخصصی ، احتمال استفاده بهتر والدین ، معلمان و دیگر افراد از این شیوه‌ها را افزایش می‌دهد .
اندازه‌گیری تغییر رفتار . یکی از مشخصه‌های برجسته تغییر رفتار ، تاکید آن بر اندازه‌گیری رفتار قبل و بعد از مداخله ، برای ثبت تغییر رفتار حاصل شده پس از استفاده از شیوه‌های تغییر رفتار است .
تاکید نکردن بر رویدادهای گذشته به منزله علل رفتار. همانطور که توضیح داده شد تغییر رفتار در مورد رویدادهای محیطی جاری بر علل رفتار تاکید می‌کند .
رد علل فرضی زیربنایی رفتار .اگر چه در بعضی از حوزه‌های روانشناسی از قبیل رویکردهای روان تحلیل گرایانه فرویدی ممکن است به علل فرضی زیربنایی بروز رفتار مثل عقده ادیپ حل نشده توجه شود ، در تغییر رفتار چنین توضیحات فرضی‌ای رد می‌شود.زیرا این دلایل فرضی زیربنایی رفتار راهرگز نمی‌توان اندازه‌گیری کرد یا از آنها برای نشان دادن ارتباط کنشی با رفتاری که قصد توضیح آن را دارند استفاده نمود.

موارد استفاده از شیوه‌های تغییر رفتار
از شیوه‌های تغییر رفتار برای کمک به تغییر بخش وسیعی از رفتارهای مشکل آفرین استفاده شده است به طور خلاصه ، شیوه‌های تغییر رفتاردر زمینه‌های زیر قابل استفاده می‌باشند : ناتوانیهای تحولی ، بیما‌ری‌های روانی ، آموزش و آموزش ویژه ، توانبخشی ، روانشناسی جامعه ، روانشناسی بالینی ، تجارت و صنعت ، اداره خود ،‌ اداره رفتار کودک پیشگیری ، و….